- سند قانونی
- قانون شمارهٔ ۷۵۸۲، که مادهٔ مکرر ۲۰/D را به قانون مالیات بر درآمد شمارهٔ ۱۹۳ افزوده است
- انتشار
- روزنامهٔ رسمی شمارهٔ ۳۳۲۷۰، مورخ ۴ ژوئن ۲۰۲۶
- مقررات اجرایی
- بخشنامهٔ عمومی مالیات بر درآمد شمارهٔ ۳۳۳، مورخ ۴ ژوئیهٔ ۲۰۲۶
- مدت
- بیست سال از آغاز اقامت مالیاتی در ترکیه
- هزینهٔ ورود
- ندارد؛ نه هزینهٔ ورود و نه مالیات مقطوع سالانه
در بیشترِ دههٔ گذشته، گذرنامهٔ ترکیه و وضعیت مالیاتی در ترکیه دو تصمیم جداگانه بودند که اغلب عمداً از هم جدا نگه داشته میشدند. سرمایهگذاران شهروندی را میگرفتند و امور مالیاتی خود را در جای دیگری سامان میدادند. قانون شمارهٔ ۷۵۸۲ نخستین بار است که این دو تصمیم به یک سو اشاره میکنند.
خودِ قاعده کوتاه است. شخصی که مقیم مالیاتی ترکیه میشود و در سه سال تقویمی پیش از آن نه اقامتگاهی در ترکیه داشته و نه تعهد مالیاتی، میتواند بیست سال درآمد با منشأ خارجی را بیرون از پایهٔ مالیات بر درآمد ترکیه نگه دارد. برای آن درآمد اظهارنامهٔ سالانهای لازم نیست و برای این امتیاز هزینهای پرداخت نمیشود.
قواعدی که تعیین میکنند در عمل چه کسی از این مزیت بهرهمند میشود یک ماه پس از قانون، در بخشنامهٔ اجرایی آمد. همین قواعدند که در عمل اهمیت دارند.
چه کسانی واجد شرایطاند
سه شرط باید همزمان برقرار باشد.
| شرط | معنای آن |
|---|---|
| اقامت مالیاتی جدید | در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶ یا پس از آن مقیم مالیاتی ترکیه میشوید |
| دورهٔ پاکِ سهساله | در سه سال تقویمیِ بلافاصله پیش از آغاز اقامت، نه اقامتگاهی در ترکیه و نه تعهد مالیاتی در ترکیه |
| درخواست | درخواستی که تا ۳۱ دسامبرِ سالی که اقامت آغاز میشود نزد ادارهٔ مالیات ثبت شود |
دام در دورهٔ بازنگری به گذشته است. آزمون سهساله به این معنای کلی نیست که چه مدت دور بودهاید. هر تعهد مالیاتی در ترکیه در آن بازه میتواند شما را رد صلاحیت کند، از جمله دورهٔ کوتاهی از اشتغال با حقوق در ترکیه که شاید مدتهاست فراموشش کردهاید. اتباع ترکیه که بازمیگردند گروهیاند که بیش از همه در این دام میافتند، و رد صلاحیت کامل است نه جزئی.
آنچه مشمول معافیت است
قانون عبارتی گسترده به کار میبرد که درآمدها و عواید حاصل در خارج از ترکیه را پوشش میدهد، بدون اینکه دسته را محدود کند. در عمل این شامل سود سهام شرکتهای خارجی، عایدی سرمایه از داراییهای خارجی، درآمد اجارهٔ ملک در خارج، بهره و دیگر بازدههای سرمایهگذاری از منابع خارجی، حق امتیاز، درآمد تجاری و حرفهایِ کسبشده در خارج، و حقوقی است که کارفرمای غیرترکیهای برای کارِ انجامشده در خارج از ترکیه میپردازد.
جایی که معافیت اعمال میشود، آن درآمد اصلاً در ترکیه اظهار نمیشود. اگر به دلایل دیگر در ترکیه اظهارنامه میدهید، درآمد خارجیِ معاف به آن افزوده نمیشود.
آنچه مشمول مالیات میماند
هر چیزی که منشأ ترکیهای دارد. اجارهٔ آپارتمان در ترکیه، حقالزحمهٔ کار حرفهایِ انجامشده در ترکیه، حقوق بر پایهٔ قرارداد کار ترکیهای، عایدی داراییهای ترکیهای؛ همه به شیوهٔ معمول و با نرخهای تصاعدی مشمول مالیاتاند. معافیت مرز را در مرز کشور میکشد، نه دور شخص.
دو نکتهٔ دیگر بهآسانی از چشم میافتد. هزینهها و مخارج مربوط به درآمد معاف در محاسبهٔ درآمد مشمول مالیات نادیده گرفته میشود؛ نمیتوانید درآمد را کنار بگذارید و کسورات آن را مطالبه کنید. و مالیاتهای خارجیِ پرداختشده بر درآمد معاف در برابر مالیات ترکیه قابل احتساب نیست؛ منطقی هم هست، چون مالیات ترکیهای بر آن وجود ندارد که از آن کسر شود، اما وقتی ساختاری را در چند کشور مدل میکنید اهمیت پیدا میکند.
نکتهٔ مالیات بر ارث
در کنار معافیت مالیات بر درآمد، مالیات بر ارث و انتقال برای داراییهای با منشأ خارجی که اشخاصِ بهرهمند از این رژیم در دورهٔ معافیت منتقل میکنند به نرخ ثابت یک درصد کاهش یافته است. برای خانوادههایی که بیشترِ ثروتشان بیرون از ترکیه است، میتوان گفت این نیمهٔ پراهمیتترِ اصلاحات است، و کسری از توجه را به خود جلب میکند.
مقایسه با دیگر رژیمها
رژیمهای ترجیحی برای مقیمان جدید تازه نیستند. آنچه اینجا غیرمعمول است ترکیب طول دوره و هزینه است.
| رژیم | مدت | هزینهٔ سالانه |
|---|---|---|
| ترکیه | ۲۰ سال | ندارد |
| ایتالیا: مالیات مقطوع بر درآمد خارجی | تا ۱۵ سال | مالیات مقطوع سالانه که از زمان معرفی افزایش یافته است |
| یونان: رژیم غیرمقیمها (non-dom) | تا ۱۵ سال | مبلغ ثابت سالانه، بهاضافهٔ تعهد حداقل سرمایهگذاری |
| پرتغال | رژیم اولیه به روی متقاضیان جدید بسته است؛ جایگزین آن دامنهٔ محدودتری دارد | — |
جایی که این رژیم واقعاً اثر دارد. این رژیم به کسانی پاداش میدهد که درآمدشان واقعاً خارجی است و سابقهای در ترکیه ندارند. برای کسی که درآمدش پس از نقل مکان در ترکیه ایجاد خواهد شد کار چندانی نمیکند. پیش از آنکه کسی زندگیاش را بر پایهٔ آن سامان دهد، نخستین پرسش این نیست که واجد شرایط است یا نه؛ این است که معافیت در عمل به چه نسبتی از درآمد او میرسد.
ریسکهایی که باید جدی گرفته شوند
معافیت با اظهار خودِ مؤدی اعمال میشود، نه با بررسی و اعطا؛ یعنی شرایط میتواند بعداً بازبینی شود. اگر بعدها معلوم شود آزمون سهساله برقرار نبوده، مؤدی در معرض تشخیص مالیات همراه با جریمه و بهره قرار میگیرد، آن هم بر درآمدی که هرگز اظهار نکرده چون باور داشته لازم نیست. این وضعیتی بسیار بدتر از آن است که اظهار و پرداخت کرده باشد.
دو پیامد عملی در پی دارد. نخست، وضعیت عدم اقامت باید در همان ابتدا مستند و نگهداری شود، نه اینکه سالها بعد از حافظه بازسازی گردد. دوم، مرز میان درآمد با منشأ ترکیه و درآمد با منشأ خارجی باید از پیش و آگاهانه ترسیم شود، بهویژه برای کسی که پس از نقل مکان به کار، مشاوره یا عضویت در هیئتمدیره ادامه میدهد.
ترتیب آن با شهروندی
این دو تصمیم بر هم اثر میگذارند اما یکی نیستند. خرید ملک شما را مقیم مالیاتی ترکیه نمیکند، و مقیم مالیاتی شدن به شهروندی نیاز ندارد. آنچه تغییر کرده این است که سامان دادن هر دو، با ترتیب درست، اکنون بسیار جذابتر از سامان دادن هر کدام بهتنهایی است. وقتی موکلی هر دو را در نظر دارد، ترتیب آغاز اقامت نسبت به سال مالیاتی یک تشریفات نیست؛ مهلت درخواست را تعیین میکند و در برخی موارد اینکه آزمون سهساله اصلاً برقرار میشود یا نه. صفحهٔ ما دربارهٔ شهروندی از طریق سرمایهگذاری سوی دیگر این تصمیم را پوشش میدهد.
پرسشهای رایج
آیا برای استفاده از معافیت باید شهروند ترکیه باشم؟
خیر. معافیت به اقامت مالیاتی وابسته است نه به تابعیت. با شهروندان و غیرشهروندان یکسان رفتار میشود و تبعهٔ خارجیِ دارای اجازهٔ اقامت هم میتواند واجد شرایط شود.
من تبعهٔ ترکیهام و سالها در خارج زندگی کردهام. آیا واجد شرایطم؟
شاید، اما این همان گروهی است که بیشترین دقت را میطلبد. آزمون به اقامتگاه و تعهد مالیاتی در ترکیه در سه سال تقویمی پیش از آغاز اقامت نگاه میکند. مالکیت ملک، شرکتِ غیرفعال یا دورهٔ کوتاهی از اشتغال در ترکیه در آن بازه هر کدام میتواند پاسخ را تغییر دهد.
اگر مهلت درخواست را از دست بدهم چه میشود؟
درخواست باید تا ۳۱ دسامبرِ سالی که اقامت آغاز میشود به ادارهٔ مالیات داده شود. از دست دادن آن ایرادی شکلی نیست که بعداً بتوان رفعورجوعش کرد؛ به همین دلیل نقل مکان و ثبت درخواست باید با هم برنامهریزی شوند.
اگر ترکیه را ترک کنم معافیت باقی میماند؟
معافیت به اقامت مالیاتی شما در ترکیه وابسته است. اگر آن پایان یابد، مبنای معافیت هم پایان مییابد. این یک بازهٔ بیستساله است، نه تضمینی بیستساله مستقل از محل زندگی شما.
آیا خانوادهام هم بهرهمند میشود؟
هر شخص جداگانه با شرایط سنجیده میشود. همسری که آزمون سهساله را برآورده میکند بهطور مستقل واجد شرایط است؛ همسری که برآورده نمیکند به اتکای وضعیت دیگری مشمول نمیشود.
آیا حداقل سرمایهگذاری لازم است؟
خیر. برخلاف رژیم مشابه یونان، این معافیت به سرمایهگذاری واجد شرایط یا پرداخت سالانه نیاز ندارد. همین است که آن را از نظر ساختاری از گزینههایی که با آنها سنجیده میشود متمایز میکند.
منابع اصلی که بر پایهٔ آنها کار میکنیم
- mevzuat.gov.tr: مجموعهٔ قوانین
- Resmî Gazete: روزنامهٔ رسمی
- GİB: ادارهٔ درآمد (سازمان مالیاتی)
- MASAK: هیئت تحقیق جرایم مالی
- BDDK: سازمان تنظیم و نظارت بانکی
- ریاست ادارهٔ مهاجرت